نظریه‌ی راهگشا

محسن پورمختار

 
[ شناسه مقاله: 3670 ]   [ موضوع: کتاب نامه ]   [ بازدید: ۲۲۰۵ ]

شماره ۲۱، اردیبهشت ۱۳۹۱

دفتر روشنائي ترجمه و تحقيق در يكي از آثار عرفاني قرن پنجم است به نام «كتاب النور». كتاب النور را ابوالفضل محمد بن علي سهلگي بسطامي(379-477) از مشايخ برجسته تصوف، درباره احوال و اقوال بايزيد بسطامي عارف بزرگ متوفي به سال 234 يا 261هـ.ق، به زبان عربي نوشته است. اين كتاب روي‌هم‌رفته مهم‌ترين سند شناخت اين عارف بزرگ است. دفتر روشنائي از 5 بخش تشكيل شده است: مقدمه، متن، پيوستها، تعليقات، فهرست اعلام.

1. مقدمه (100 صفحه)* استاد شفيعي كدكني در مقدمه دفتر روشنائي، در مورد مسائل متعددي بحث كردهاند كه اهمّ آنها به قرار ذيل‌ند:

- شرح و بسط اين نظر كه «عرفان نگاه هنري و جمالشناسانه به دين است”. اين جمله كه چكيده نظريه استاد شفيعي در باب ماهيت عرفان است، نظريهاي نو و اصولي و بسيار راهگشا در زمينه فهم متون عرفاني و مسأله معني در كلام عارفان است.

- تحقيق در هويّت تاريخي و جايگاه بايزيد بسطامي در عرفان ايراني و ترسيم خطوط اصلي زندگي‌نامه او و بررسي نكات مهم زندگي و از جمله مسأله شاگرد امام صادق(ع) بودن او.

- تحقيق درباره ابوالفضل سهلگي و ساختار و محتوي كتابالنور و نيز پژوهش در باب كتاب «دستور الجمهور” (يكي از مهم‌ترين آثار كهن درباره بايزيد) و مؤلف آن و بررسي اهداف خاصي كه از تأليف آن ميتوانسته داشته باشد.

- بررسي عناصر كهن فرهنگ ايراني در آموزهها و اقوال بايزيد.

- معرفي مهم‌ترين منابع اصيل اقوال و احوال بايزيد.

2. متن اصلي كتاب (220 صفحه)* در اين بخش متن عربي كتاب النور ترجمه شده است. اين ترجمه برمبناي متن عربي تصحيح شده مترجم است. توضيح آنكه استاد شفيعي با استفاده از كهن‌ترين نسخه شناخته‌شده كتاب النور، به تصحيح مجدد آن دست زدهاند. برگردان متن اين اثر به فارسي، چنانكه شخصاً از ايشان شنيدم در زمان بسيار كوتاهي (در حدود دو- سه شب) انجام شده و با اين وصف ترجمهاي است استوار و عالمانه و در عين حال روان و زيبا. مترجم ضمن در نظر داشتن مخاطب امروزي كتاب، اقتضائات خاص متن را نيز پيش چشم داشته و از زباني سخته كه گاه از معادل‌هاي كهن و دلپذير واژگان و تركيبات و اصطلاحات در آثار برجسته متون ادب فارسي در آن استفاده شده، بهره برده است. از رهگذر اين ترجمه، كتاب النور سهلگي، اين بخت را يافته است كه به خامه برجستهترين اديب و عرفان‌شناس روزگار ما جامه سخن پارسي به خود بپوشد.

3. پيوست‌ها* دو متن كوتاه درباره بايزيد به پايان كتاب افزوده شده است: الف. معراج بايزيد از كتاب «القصد الي الله” (12 صفحه) به زبان عربي. هويت مؤلف كتاب كه «ابوالقاسم العارف” ناميده شده نامشخص است. مترجم، اين قسمت را به همان شيوه ترجمه كتاب النور به فارسي برگردانده است. ب. «ذكر سلطان العارفين ابويزيد” (25 صفحه) از يك مجموعه خطي كه در سال 877 هـ.ق كتابت شده است. اين بخش در اصل، خود به زبان فارسي است.

4. تعليقات كتاب* (22 صفحه) در اين بخش به توضيح و تحقيق درباره بعضي اعلام جغرافيائي و اشخاص و نكات دشوار متن پرداخته شده است.

5. فهرست اشخاص و اماكن و كتاب‌ها در متن و پيوست‌ها (14 صفحه).

نكته شايان ذكر اين است كه دفتر روشنائي نه يك تحقيق مستقل و ابتدائي استاد كدكني بل كاري فرعي در حاشيه تصحيح تذكره‌الاولياي عطار از ايشان است. با اين‌حال در بخش مقدمه و تعليقات پاياني كتاب احاطه فوق‌العاده استاد بر موضوع تحقيق و گستره فرهنگ ايراني و اسلامي باعث شده كه مباحث تاريخي و متن‌شناختي آن همچون ساير آثار ايشان حاوي استنباط‌ها و نتايج بديع و نوظهوري باشد كه يادآور تحقيقات بزرگاني همچون علامه قزويني و بديع‌الزمان فروزانفر است.

چاپ اول دفتر روشنائي، در سال 1384 توسط انتشارات سخن منتشر شده است. در چاپ دوم كتاب كه كمتر از يك سال بعد منتشر شده، حجم مقدمه و تعليقات تقريباً دو برابر شده و پيوست «ذكر سلطان‌العارفين ابويزيد» هم به آن افزوده شده است

تبلیغات

 

    

مرتبط در این شماره

اسلام ایرانی

اسلامي که در سرزمين ايران است

کربن خويشتن را فرزندخوانده اسلام شيعي مي‌خواند

ایران جامعه کوتاه مدت

نگرشي فرماليستي و تقليل‌گرايانه

تسلط افسانه و اسطوره بر جامعه كوتاه مدت

با چراغ و آینه

رخنه‌ی غرب

کتابی یگانه

درجست‌و‌جوي اِلحاقيات‌

مرده‌ها و زنده‌ها

نقشِ نو

عارف شگفت‌انگیز

از شرق تا غرب

قصیده‌سرای متجدد

جاي خالي شاعر

رابطه زبان و استبداد

شهري در ميانِ ابرهاي اسطوره

دیپلماسی هسته‌ای

جرج بوش به ایران پیام داده بود

ناگفته‌هاي هسته‌اي

لاريجاني مذاكره مستقيم با آمريكايي‌ها را پذيرفت

طبقه در سرمایه‌داری معاصر

30سال انتظار

از آن طرف بام افتادیم

دشمنان و متحدان طبقه کارگر

علم تاریخ

علم دولتي که به درد نمي‌خورد

قانون مردمان

مهم‌ترين فيلسوف سياسي قرن بيستم

عدالت علیه شَر

به سوی آرمانشهر واقع‌گرایانه

مقالاتی درباره شفيعي کدکني

پيرِ خراساني ما

شفيعي كدكني و نقد ادبي

شعرِ رشک‌انگيز

شعري که زندگي است

شفيعي كدكني و ديوان شعر فارسي

آشنايي با اُستاد

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه مهرنامه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.