مجلد دوم اسلام ايراني ترجمه شد اما با نامی دیگر

اسلامي که در سرزمين ايران است

امين محمدي‌زاد

 
[ شناسه مقاله: 3661 ]   [ موضوع: کتاب نامه ]   [ بازدید: ۲۵۸۲ ]

شماره ۲۱، اردیبهشت ۱۳۹۱

مجلد دوم مجموعه چهار جلدي کتاب «اسلام در سرزمين ايران» (سهروردي و افلاطونيان ايران) اثر‌ هانري کربن، با ترجمه دکتر رضا کوهکن منتشر شد. اسلام در سرزمين ايران يا همان اسلام ايراني، مهم‌ترين و کامل‌ترين تأليف او است که در چهار جلد تأليف شده‏ و در آنها نويسنده درباره تشيع دوازده امامي، سهروردي و افلاطونيان ايراني، وجوه معنوي و فلسفي تشيع از طريق بررسي افکار و آراي روزبهان بقلي شيرازي، سيد حيدر آملي، صائدالدين‏ علي ترکه اصفهاني، شيخ محمود شبستري، علاء‌الدوله سمناني، و نيز مکاتب رايج آن روزگار همچون مکتب اصفهان و مکتب شيخي تحقيق و بحث کرده است.

هنري کربن، فيلسوف و دانشمند غربي، رئيس انستيتوي فرانسه و ايران در تهران و استاد دانشگاه سوربن فرانسه، سال 1903 ميلادي به دنيا آمد. او چهارده سال در فرانسه فلسفه خوانده بود، به خصوص فلسفه «هگل» را خوب مي‌شناخت و يکي از کساني بود که «هيدگر» را عميقاً مي‌شناخت و با حوزه‌هاي مهم فلسفه در غرب، کاملاً آشنا بود و از فيلسوفان بزرگي از جمله «ادموند هوسرل» ارنست کاسيرر، اميل بريه، اتين ژيلسون و لويي ماسينيون بهره‌هاي علمي و فلسفي داشت. خودش را شاگرد «لويي ماسنيون» مستشرق عرفان شناس مي‌داند و دلبستگي زيادي به او دارد. توسط اين استاد با «شهاب الدين سهروردي» و مکتب اشراق آشنا شد و لويي ماسينيون به او گفته بود که تو بعد از من، بايد جانشين من در رشته عرفان اسلامي باشي. بعدها «کربن» به ترکيه رفت و مقارن شروع جنگ جهاني دوم، در کتابخانه استانبول به کتاب‌هاي شيخ اشراق (سهروردي) برخورد و تمام مدت جنگ، به مطالعه آثار او پرداخت. اين مکتب به شدت، توجه او را جلب کرد به‌طوري که بيشتر تأليفات کربن، درباره شيخ اشراق است. کربن به خاطر تفنني که در مطالعات خودش داشت به مطالعه درباره اسماعيليه پرداخت و کم کم جهت مطالعات او، به طرف صدرالمتالهين و عرفاي ايراني کشيده شد. او در فلسفه اسلامي اطلاعات کافي دارد و فقط از جنبه تاريخ به فلسفه نپرداخته است و چون بخشي از عمرش را در ايران و خاورميانه گذراند و به حکمت و فلسفه الهي، علاقه خاصي داشت تمام مدتي را که به ايران مي‌آمد، هميشه با کساني که از فلسفه اطلاع داشتند، تماس داشت و با متفکرين چون مرحوم آيت‌الله علامه طباطبائي، سيد جلال‌الدين آشتياني، مهدي الهي قمشه‌اي، سيد کاظم عصار، و سيد حسين نصر، به گفت‌وگو درباره فلسفه اسلامي و بخصوص حکمت صدرايي پرداخت.

هانري کربن در دهه آخر حيات خويش، آنگاه که پس از يک عمر طلب و کاوش عاشقانه در عرفان و حکمت اسلامي بيش از پيش به پختگي رسيده بود، عصاره‌اي از مهم‌ترين پژوهش‌هاي خود را در مجموعه‌اي چهار جلدي تحت عنوان En Islam iranien, aspects spirituels et philosophiques منتشر کرد.

هانري کربن در معرفي اين مجموعه چهار جلدي گفته است: «از مجموع هفت دفتر که در چهار مجلد اين اثر گردآمده‌اند، دفتر اول (مجلد اول) حاوي وجوه معنايي اماميه، يعني شيعه دوازده امامي است. در استخراج اين مباني به سرچشمه آنها، يعني احاديث صادر شده از خود امامان نظر داشته‌ايم و در عين حال بازتاب و بسط اين احاديث را در بزرگ‌ترين شارحان سخنان ائمه در عصر صفوي نشان داده‌ايم. در اين کتاب شاهد فصول مشترک ميان هرمنوتيک معنوي (يعني تأويل) به کار گرفته شده در تشيع و در مسيحيت و نيز مسائل مشترک در امام‌شناسي شيعي و مسيح شناسي خواهيم بود.

دفتر دوم (دومين مجلد) تماماً به کار عظيم احياء توسط سهروردي (قرن ششم هجري)، يعني احياي يک حکمت نوري اختصاص داردکه مي‌بايست همچنان پژوهش‌هاي متعددي به بررسي تطبيقي و مقايسه آن با فلسفه نور قرون وسطايي غرب (فلسفه روبرت گروستست) اختصاص يابد. تمام دفتر سوم (در سومين مجلد) که به روزبهان بقلي شيرازي اختصاص يافته است، به طرح مسائلي منتهي مي‌شود که در حلقه «خاصان محبت» گرد آمده پيرامون دانته و نيز ديگراني قبل از وي، مطرح بوده است. دفتر چهارم (در سومين مجلد) به معرفي تني از چند برجسته‌ترين چهره‌هاي مابعد الطبيعي تشيع و تصوف (سيدحيد آملي، علاءالدوله سمناني) اختصاص دارد. دفتر پنجم (در چهارمين مجلد)، از طريق شناساندن چند شخصيت شامخ، به معرفي مکتب اصفهان مي‌پردازد.

دفتر ششم (در چهارمين مجلد) معناي شيخيه را آشکار مي‌سازد و سرانجام دفتر هفتم (در چهارمين مجلد) به طور کامل به امام دوازدهم به مثابه قطب و نقطه تمرکز شور و اشتياق شيعي که در انديشه فتوت يا جوانمردي اوج مي‌گيرد، اختصاص مي‌يابد. در اين جا ما خود به خود شاهد مقارناتي ميان اين سنت يا سنت‌هاي شهسواران (شواليه‌ها) در غرب و نيز با سنت يوآخيمي‌ها خواهيم بود»

به گفته مترجم کتاب «... تلاش براي ترجمه اين اثر به زبان فارسي از همان دوران چاپ در قبل از انقلاب اسلامي آغاز شد و تاکنون نيز متخصصين مختلف و نهادهاي متعدد به کرّات سعي در ترجمه آن کرده‌اند، اما اين تلاش‌ها به دلائل مختلف ناموفق بوده است.

مهم‌ترين اين دلائل برخاسته از خصوصيات ذاتي خود متن فرانسه است. سبک نگارش نسبتاً سنگين کربن، استعمال فراوان واژه‌هاي لاتين و يوناني، حتي گاه ساخت‌ِ واژه‌هاي جديد فرانسوي براي انتقال معاني حِکمي متون فارسي و عربي، و نيز ارجاعات متعدد ـ در يک ديدگاه تطبيقي ـ به متون حِکمي ايران باستان، يونان باستان، مسيحي و هرمسي از جمله دلائلي است که فهم آثار او را، و در نتيجه ترجمه آنها را، دشوار کرده است.

دلائلي اين چنين باعث شده است که با وجود رغبت فرانسه‌دانان ايراني و نيز مؤسسات متعدد به ترجمه آثار کربن، به ندرت ترجمه خوبي از کتب و مقالات او به فارسي انجام پذيرد. اميدواريم که ترجمه فارسي اين اثر، پاسخي، هر چند ناچيز، به آن همه شور و کاوش عالمانه کربن باشد؛ و همچنين براي ما روزني بگشايد تا از نگاه دين‌پژوه پديدارشناس فرانسوي، که افتخار خود مي‌داند که به «مهماني و ميزباني عالم معنوي ايراني» نائل شده است، به ايران، تشيع و اشراق، حکمت و عرفان بنگريم.

ترجمه مجلد دوم اين اثر، که در ايران بيشتر با برگردان لفظ به لفظ عنوان فرانسوي آن، با نام «اندر اسلام ايراني» شناخته مي‌شود، تماماً به حکمت اشراق شهاب‌الدين سهروردي اختصاص يافته است.

اين ترجمه را رضا کوهکن، عضو هيأت علمي گروه اديان و عرفان مؤسسه، در قالب يک طرح پژوهشي، به انجام رسانده است. وي مجلد اول اين اثر را نيز، که تماماً در مورد تشيع دوازده‌امامي است، در دست ترجمه دارد؛ که در سال جاري، توسط انتشارات مؤسسه به علاقه‌مندان عرضه خواهد شد

تبلیغات

 

    

مرتبط در این شماره

اسلام ایرانی

کربن خويشتن را فرزندخوانده اسلام شيعي مي‌خواند

ایران جامعه کوتاه مدت

نگرشي فرماليستي و تقليل‌گرايانه

تسلط افسانه و اسطوره بر جامعه كوتاه مدت

با چراغ و آینه

رخنه‌ی غرب

کتابی یگانه

درجست‌و‌جوي اِلحاقيات‌

مرده‌ها و زنده‌ها

نقشِ نو

عارف شگفت‌انگیز

نظریه‌ی راهگشا

از شرق تا غرب

قصیده‌سرای متجدد

جاي خالي شاعر

رابطه زبان و استبداد

شهري در ميانِ ابرهاي اسطوره

دیپلماسی هسته‌ای

جرج بوش به ایران پیام داده بود

ناگفته‌هاي هسته‌اي

لاريجاني مذاكره مستقيم با آمريكايي‌ها را پذيرفت

طبقه در سرمایه‌داری معاصر

30سال انتظار

از آن طرف بام افتادیم

دشمنان و متحدان طبقه کارگر

علم تاریخ

علم دولتي که به درد نمي‌خورد

قانون مردمان

مهم‌ترين فيلسوف سياسي قرن بيستم

عدالت علیه شَر

به سوی آرمانشهر واقع‌گرایانه

مقالاتی درباره شفيعي کدکني

پيرِ خراساني ما

شفيعي كدكني و نقد ادبي

شعرِ رشک‌انگيز

شعري که زندگي است

شفيعي كدكني و ديوان شعر فارسي

آشنايي با اُستاد

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه مهرنامه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.