ژوئن 1983

شبح ژنرال

 
[ شناسه مقاله: 3593 ]   [ موضوع: کتابچه ]   [ بازدید: ۲۳۳۳ ]

شماره ۲۱، اردیبهشت ۱۳۹۱

نشست روساي دولت و حکومت کشورهاي صنعتي جهان همانطور که ژيسکار دستن آن را طرح کرده بود، بايد براي کشورهايي که مسووليت‌هاي بزرگي دارند، موقعيتي براي شناخت خودشان باشد. اين نشست سالانه و با تشريفات بالايي است همانطور که در ورساي نيز همين گونه بود.

اظهارت فرانسوا ميتران در خصوص برتون وودز جديد و تکرار اظهارات رئيس‌جمهور سابق مناظره قديمي و کهنه ميان فرانسه و آمريکا در خصوص سيستم پولي بين‌المللي را زنده کرد. وزراي خارجه فرانسه از زمان ژنرال دوگل غالباً بر برتري دلار اذعان داشتند، تنها ارز فراملي که در کل جهان اعتبار دارد و به ايالات متحده آمريکا اجازه مي‌دهد که هر چيزي را در هر کجا با پول خودش خريداري کند. از اين رو جاي شکي نيست که وزراي اقتصاد در واشنگتن به‌اندازه همتايان خود در پاريس و رم نگران کسري پرداخت خارجي خود نيستند.

دلار به عنوان پول پايه، منبع ارزي کشورها و واحد ارزش نيز محسوب مي‌شود چراکه هيچ پولي نمي‌تواند در حال حاضر جايگزين آن شود. در زمان ژنرال دوگل و ژاک روئف که اقداماتي را در راستاي تغيير سيستم تبادل طلا صورت دادند، من معتقد بودم که شکست احتمالي و ظاهري دلار هيچ امتيازي براي اروپايي‌ها به همراه نخواهد داشت. برعکس تا سال 1971 ارزش دلار افزايش يافت، اتفاقي که توانست سرعت صادرات محصولات اروپايي را بيشتر و سرمايه‌گذاري‌هاي آمريکا در خارج از مرزهايش را نيز افزايش داد. يکبار هم که رابطه ميان دلار و طلا آسيب ديد، دلار برتري خود را از دست نداد و بازار با آزادي عمل کامل توانست خود را بازيابد که نتايج تلخ سال 1973 از نمونه‌هاي بارز آن است.

قابل پيش‌بيني بود که نرخ مبادلات ارزي شناور جانشين طلاي عيار خواهد شد. صرفنظر از همه دکترين‌هاي به روز در واشنگتن، احتمالاً شوک‌هاي نفتي، نرخ شناور مبادلات ارزي را تحميل مي‌کند، به همان ميزاني که واکنش‌هاي مختلف اقتصادها به افزايش قيمت سوخت نمي‌توانست حداقل به طور موقت سبب ثابت ماندن آن شود. اما تجربيات اين سيستم شناور هراس و واهمه مخالفان اين سيستم را افزايش داد.

بازار که به حال خود رها شده بود، نمي‌توانست نرخ مبادله مناسب با تئوري برابري توان خريد ارائه کند. بلافاصله دلار روي کار آمد و از فرصت به وجود آمده نهايت استفاده را برد. دلار گاهي در اوج بود و گاهي در زيرِ توانِ برابري و تغييراتِ دو واحد پول و با دقت به ارتباط ميان قيمت‌ها در ايالات‌متحده آمريکا و قيمت رقباي اصلي يا مشتريان فکر مي‌کرد. کاهش ارزش دلار از 1976 تا 1979 نيز تمهيدات برقراري توازن در فرانسه را تسهيل بخشيد: نرخ تبادل ارزي امروز تلاش دولت سوسياليست را در اجراي برنامه‌هاي اقتصادي دچار مشکل خواهد کرد.

در سال 1965 پرزيدنت ليندون جانسون، يک لشگر اعزامي بدون هدف جنگ به ويتنام اعزام کرد. همين اقدام وي سبب افزايش تورم و تصميم ريچارد نيکسون در سال 1971 و 1973 شد. اين بار رونالد ريگان که با برنامه بودجه متوازن روي کار آمد در کمال خوشحالي کسر بودجه 200 ميليارد دلاري برابر با هزينه نظامي را پذيرفت. براي جلوگيري و مهار تورم، هيأت ذخيره فدرال، تا تابستان 1982 سياست پولي محدودي را به کار گرفت که سبب افزايش نرخ سود و در نهايت افزايش برابري تبادل دلار شد.

آمريکايي‌ها اينگونه نشان دادند که نرخ سود، تنها دليل ارزش و اعتبار دلار نيست. نگراني‌هاي سياسي، عدم ثبات در منطقه خاورميانه سرمايه‌ها را به سمت مکان‌هاي امن و پناهگاه‌هاي مناسب براي سرمايه‌گذاري يعني غرب مي‌کشاند. بسياري از کارشناسان اقتصادي تأثير کسر بودجه بر نرخ سود را رد نمي‌کنند اما ضرري را متوجه آن نمي‌بينند. رهبران واشنگتن سال‌هاست که منافع متحدان خود را در مديريت امورشان در نظر نمي‌گيرند.

اما مسأله اصلي اينجاست که آيا اين سياست ضررهاي جدي براي اقتصاد آمريکا ندارد؟ نرخ‌هاي سود در کوتاه مدت 4 امتياز بيشتر و در بلندمدت 10 امتياز بيشتر از نرخ افزايش قيمت‌هاست. بدون شک اين نرخ‌ها در نگاه اول غيرطبيعي به نظر مي‌رسد اما در صورتي که نرخ سود کاهش پيدا نکند آيا اين روند ادامه خواهد يافت و حتا تشديد خواهد شد؟

بنابراين پيشنهاد برتون وودزي جديد از سوي سوسياليست‌هاي فرانسه چندان عجيب نيست. فرانسوا ميتران تا سال 1968 به زبان ژنرال دوگل صحبت کرد. اما هنوز مشخص نيست که 110 پيشنهاد ارائه شده از سوي ميتران در خصوص ثبات نرخ تبادل فرانک است و اصولاً اساس راهکار جديد او چيست؟

اکثر اعضاي حاضر در نشست رهبران در خصوص مسائلي از جمله موشک‌هاي هسته‌اي اروپا و پروتکسيونيسم به توافق رسيدند. اما پيرامون نرخ سود و برابري تبادل، اختلاف فرانسه و در مجموع اروپا با آمريکا به قوت خود باقي بود. حتي مهارت ديپلمات‌ها نيز نتوانست مانع از نمايش شوک موجود ميان منافع متضاد ميان دو جناح شود.

اما احياي دکترين دهه 60 فرانسه از سوي ميتران ايده کارشناسان فرانسوي است يا اصولاً يک تاکتيک عملياتي است؟ ميتران که هيچ دستاوردي از نشست واشنگتن به دست نياورده، بايد ماه آينده در مقابل فرانسوي‌ها پاسخگو باشد

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه مهرنامه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.